«Ахова птушак Бацькаўшчыны» выбрала птушку 2018 года

(лат. Carduelis carduelis).

Ёй стаў чорнагаловы шчыгол.
Птушка яркая, прыкметная. Нездарма англічане празвалі яе Gоldfіnсh — залаты ўюрок. Упадабаныя месцы гнездавання шчыгла — гарадскія зялёныя насаджэнні, сады, лясныя ўзлескі. У красавіку птушкі разбіваюцца на пары. Песня — звонкія, нягучныя і лёгка запамінальныя трэлі. Птушанят шчыглы выкормліваюць насякомымі. Асабліва любіць гэты від лісцевую тлю на маладых парастках.

З гэтай прыгожай птушкай прасцей за ўсё пазнаёміцца восенню ці зімой. Пусткі па ўскраінах гарадоў з зараснікамі чартапалоху — любімыя месцы шчыглоў. Іх улюбёны корм у гэты час — насенне пустазелля (дзядоўніку, чартапалоху, лопуху, асоту, васілька, цыкорыю і многіх іншых). Зграйка шчыглоў, якая корміцца на кусце чартапалоху, — гэта вельмі прыгожа!

Чалавек незнарок стварае гэтаму віду праблемы, на якія АПБ хоча звярнуць увагу ўсіх беларусаў.

— Шчыглы выбіраюць для гнездавання зялёныя насаджэнні населеных пунктаў, у тым ліку прыдарожныя палосы, паркі, скверы. Але ў апошнія гады ўсё больш востра стаіць праблема моцнай і часта неабгрунтаванай абрэзкі многіх дрэў, калі ад дрэва застаецца адзін ствол-слупок. Яшчэ вялікая праблема — поўная выразка дрэў і кустоў, зялёных зон для гарадской забудовы, для пракладкі камунікацый і па іншых прычынах. З-за гэтага прыдатныя месцы для гнездавання шчыглоў, ды і іншых відаў птушак, скарачаюцца. Акрамя таго, шчыглы сілкуюцца насеннем пустазелля, асабліва ў зімовы час. Выкошванне пустак пакідае іх галоднымі зімой.

Застаецца і праблема катоў: гэтыя драпежнікі палююць і забіваюць многіх птушак, у тым ліку і шчыглоў. Мы будзем працягваць акцыю з заклікам вешаць на катоў, калі яны гуляюць на вуліцы, званочкі, — расказвае спецыяліст АПБ па прыродаахоўных пытаннях Сямён Левы.

Якім будзе год шчыгла? Птушка 2018 года «загняздуецца» на фасадзе дома ў г. Карма на Гомельшчыне, і нездарма: у 2017 годзе шчыгол стаў афіцыйным сімвалам-птушкай Кармянскага раёна. А для моднікаў АПБ запускае ўнікальную «птушыную» серыю світараў сумесна з «LSTR-адзеннем» — менавіта шчыгол стане «першай ластаўкай».

Сумесна з Нацыянальным банкам і Белпоштай плануецца традыцыйны выпуск манеты і маркі з выявай птушкі года. У гарадах і райцэнтрах пройдуць экскурсіі «У пошуках птушкі года», а на тэрыторыях, якія аблюбавалі гэтыя птушкі, з'явяцца папераджальныя таблічкі «Тут спявае шчыгол — птушка года!». Дарэчы, спампаваць макет шыльды і паставіць у патрэбным месцы зможа кожны на сайце АПБ. Там жа вы знойдзеце прэзентацыю пра жыццё птушкі 2018 года, дзе можна паслухаць яе голас. У планах шмат акцый — сачыце і далучайцеся.

Птушкай 2017 года ў Беларусі аб'яўлены жаўрук-смяцюх

     У Беларусі птушка знікае і занесена ў Чырвоную кнігу. Жаўрук -смяцюх - адзін з 4 відаў жаўрукоў, якія сустракаюцца ў краіне. Акрамя яго, у рэспубліцы гняздуюцца яго "браты" - палявы і лясны жаўрукі, а рагаты прылятае да нас на зіму з поўначы. Можна ўбачыць аднаго або парамі, радзей невялікімі групкамі. У адрозненне ад іншых жаўрукоў, часта спявае на зямлі. Галоўныя пагрозы знікнення чубатых жаўрукоў - змена месцаў пражывання з-за касьбы ў гнездав перыяд, прымянення пестыцыдаў, палявання катоў і сабак, турбота ў гнездавой перыяд чалавекам.

     "Птушка года" - кампанія, у якой можа паўдзельнічаць кожны, выбраўшы сабе кірунак па душы: творчыя конкурсы, асветніцкія мерапрыемствы, работа па ахове прыроды. Кожны напрамак па-свойму каштоўны. Толькі разам мы можам дапамагчы жаўруку-смяцюху з знікаючага віду стаць гаспадаром не толькі 2017 года, але і тых месцаў, на якіх ён жыве ўжо шмат гадоў 

        Птушка-2017 "загнездзмцца" на плакатах у метро, ​​а таксама па традыцыі стане  галоўным героем графіці  на адным з дамоў Мінска. Сумесна з Нацыянальным банкам Беларусі і РУП "Белпошта" плануецца традыцыйны выпуск манеты і маркі з выявай птушкі года. У гарадах і райцэнтрах пройдуць экскурсіі "У пошуках птушкі года", а на клумбах і ў парках, якія прыйшліся па душы чубатаму жаўруку, з'явяцца папераджальныя таблічкі "Асцярожна, птушка года!". Самых маленькіх удзельнікаў "Птушкі года" чакаюць конкурсы. У гэты раз рабяты будуць маляваць плакаты на тэму "Выратуй жаўрука-смецюха!", А 5 чэрвеня, у Сусветны дзень аховы навакольнага асяроддзя, па ўсёй краіне пройдзе конкурс "Птушка-арт", дзе трэба пабудаваць з людзей сілуэт птушкі.

Нагадаем, што на другія выхадныя мая адзначаецца яшчэ адно вельмі вядомае «птушынае» свята - Сусветны дзень мігруючых птушак.

Дарослыя і дзеці добраўпарадкоўвайце месцы рассялення вадаплаўных птушак, вывешвайце новыя кармушкі, шпакоўні і іншыя "птушыныя хаткі"!

Міжнародны дзень птушак

 Штогод 1 красавіка ўся планета адзначае Міжнародны дзень птушак (International Bird Day) - інтэрнацыянальнае экалагічнае свята. Яно ўзнікла ў ЗША ў 1894 годзе. Неўзабаве свята, якое атрымала папулярнасць дзякуючы СМІ, пачало масава праводзіцца ва ўсіх штатах, затым прыйшло у Еўропу, а ў цяперашні час праходзіць у рамках біялагічнай праграмы ЮНЕСКА «Чалавек і біясфера» ў многіх краінах свету.

   У гэты дзень мы не толькі сустракаем вясну і радуемся прылёту птушак, але і ўспамінаем жахлівыя памылкі мінулага - вынішчэнне птушак. Ва ўсім свеце знікла, верагодна, каля 100 відаў. Першы зафіксаваны дакументальна выпадак такога роду - знішчэнне нелетающего голубепадобнага дронта з вострава Маўрыкій ў Індыйскім акіяне. За 174 гады пасля адкрыцця вострава еўрапейцамі у 1507 ўся папуляцыя гэтых птушак была зьнішчана маракамі і жывёламі, якіх яны завезлі на сваіх караблях.

  Не менш сур'ёзную пагрозу стварае забруджванне асяроддзя. У незайздросным становішчы птушкі апынуліся галоўным чынам па віне чалавека, які паставіў іх папуляцыі на мяжу знікнення бескантрольным паляваннем, выкарыстаннем пестыцыдаў ці карэнным пераўтварэннем натуральных месцапражыванняў.

Гогаль звычайны

Лацінская назва: Bucephala clangula
Ангельская назва: Goldeneye
Руская назва: Гоголь обыкновенный

Апісанне

Самцы ў шлюбным уборы маюць вялікую, чорную галаву з металічным зялёным бляскам і белай, круглай плямай на шчоках. Верх цела чорны, ніз і бакі — белыя. Самка, маладыя і самец у негнездавы час шэра-бурыя з шакаладнага колеру галавой, на шыі белае кольца і жоўтая палоска на дзюбе адразу за «пазногцем». У палёце дзве белыя плямы зверху крылаў. Голас: падае рэдка. У самцоў глыбокае, насавое «крра-гірр», самкі кракаюць «карр». У палёце характэрны свіст крылаў — звонкае «псіпсіпсі» (падобнае на гукі, якія можна пачуць, калі тонкі і гладкі лёд натыкаецца на каменьчыкі). Даўжыня цела 42-50 см, размах крылаў 65-80 см. Самка крыху меншая за самца.

Падвiды:B. c. clangula — паўн. i цэнтр. Еўропа праз усх. Азію ў Расii i паўн. Манголiю да Камчаткi; B. c. americana – Аляска, Лабрадор.

Бiятоп:глыбокiя азёры, а таксама рэкi з чыстай вадой сярод высокiх лясоў або груп старых дуплiстых дрэў.

Гняздо:у вялiкiм дупле на не вельмі вялікай адлегласці ад вады (выключна да 1 км); пры адсутнасцi дуплаў пад вывернутымi дрэвамi; займае гнездавыя скрынкі. Высцiлка з парахнi, белы або бела-шэры пух з'яўляецца пад час наседжвання, i яйкi ў гэты час цалкам паглыбленыя ў высцiлку. D = 25-30 см, адлегласць гнязда ад адтулiны дупла 35-100 см (у выключных выпадках да 220 см).

Яйкi:8-14, авальныя з тупымi канцамi (радзей з завостранымi), блакiтнавата-зялёныя з моцным бляскам. Памеры: у падоўжаных 68,0 х 41,0 мм, у авальных 59,0 х 46,0 мм (53,0-68,0 х 40,0-47,0 мм).

Арэал:Галарктыка (акрамя Пд і крайняй Пн).

Пералёты:канец II-пачатак V, канец IX-пачатак XIІ.

Месца зiмовак:Балтыка, Паўночнае м., Нарвегія, Данія, Галандыя, Вялікабрытанія, вялікія азёры ў Германii, Швейцарыі, Венгрыі, б. Югаславіі, Чорнае м., паўд. Еўропа да міжземнаморскіх узбярэжжаў Францыі, паўд. i ўсх. Азiя, узбярэжжы Ціхага ак. ад Камчаткі да Тайваня, уся Цэнтр. і Паўн. Амерыка (у тым ліку ціхаакіянскія і атлантычныя ўзбярэжжы).

Беларусь: рэдкі на гнездаванні пералётны від, транзітны мігрант, часам адзінкава адзначаецца на зімоўцы.

Птушка года 2016-гогаль 

                  10 цікавых фактаў пра гогаля

 1.      Гогаль звычайны – адзін з 15 відаў качак, што гняздуюцца ў Беларусі. Паляванне на яго забаронена.

2.      Вясной гогалі аднымі з першых спяшаюцца ў Беларусь з зімовак у Еўропе. Некаторыя застаюцца на зіму і ў нашай краіне: пагуляйце ўздоўж незамёрзлых вадаёмаў!

3.      З лютага самцы пачынаюць такаваць – выконваць адмысловы «танец», які прываблівае самак. Качар распускае хвост, закідвае галаву, «бразгоча» голасам і ўздымае вакол сябе фантан пырскаў. Гэта трэба пабачыць прынамсі раз у жыцці!

4.      Гогаль – качка, якая гняздуецца ў дуплах дрэваў. Домам для іх робяцца і адмысловыя гнездавыя скрыні (гагалятні), якія чалавек можа развесіць недалёка ад вады. Менавіта дзякуючы гагалятням гэтая птушка вырашыла «кватэрнае пытанне», павялічыла колькасць у Беларусі і ў 2004 годзе пакінула Чырвоную кнігу.

5.      Качаняты выскокваюць з дупла на покліч маці. Першы выхад у вялікі свет можа пачацца з 15-метровага скоку! Птушаняты не ўмеюць лётаць і папросту парашутуюць, растапырыўшы крылы і перапонкі на лапах.

6.      Гогаль харчуецца воднымі насякомымі, ракападобнымі і малюскамі. Ежу здабывае з дна на глыбіні да 10 метраў.

7.      Жыве на сажалках і рэках, блізу якіх ёсць старыя лясы з дуплаватымі дрэвамі. Можа жыць на азёрах сярод мохавых балот, дзе слабая кармавая база і іншых качак не сустрэнеш.

8.      Гогаляў у палёце можна вызначыць нават з заплюшчанымі вачыма: у іх па-асабліваму «свішчуць» крылы.

9.      Самы стары гогаль паводле дадзеных кальцавання пражыў 16 гадоў і 11 месяцаў.

10.    Магчыма, назва «гогаль» пайшла ад чувашскай мянушкі «гогул». Падобныя назвы ёсць і ў чэшскай  (hoholseverní), славацкай (hlaholkaseverská), польскай (g?go?) і латышскай (gegals) мовах. Англічане звярнулі ўвагу на жоўтыя вочы птушкі і назвалі яе «goldeneye» (пер. «залатое вока»).